على محمدى خراسانى
62
شرح رسائل (فارسى)
مجموع هشت نماز مىشود ولى اگر از حيث قبله تحصيل علم كند و مقدورش باشد تنها دو نماز مىخواند به يك سمت و اگر از حيث ساتر كسب علم تفصيلى كند تنها چهار نماز به چهار جهت با يك ساتر مىخواند و رعايت همين مقدار هم لازم است الضرورات تتقدر بقدرها . ( تنبيه هفتم ) در موارد علم اجمالى گاهى يك عمل است كه معلوم بالاجمال مىباشد كه تا به حال بحث شد و گاهى واجب واقعى دو عمل است كه از ديدگاه شرعى مترتب هستند يعنى در طول هم و يكى پس از ديگرى اتيان مىشوند مانند اينكه نماز ظهر و عصر بر ما واجب است و بايد به ترتيب هم انجام پذيرد ولى الآن نمىدانيم كه آيا قصرا واجباند يا تماما ؟ در اين لباس يا در آن ؟ به اين جهت يا به جهات ديگر ؟ و . . . حال در اينجاها معلوم بالاجمال را چگونه امتثال كنيم ؟ چهار صورت متصور است 1 - ابتدا نماز ظهر را كه از لحاظ رتبه مقدم است با همهء محتملاتش انجام دهيم و وقتى يقين به فراغ ذمّه از آن پيدا كرديم به سراغ نماز عصر برويم و آن را هم با همهء محتملات بجا آوريم مثلا ظهر را يكبار قصر و يكبار تمام بخوانيم سپس عصر را با همين كيفيّت و هكذا نسبت به قبله و ساتر اين احتمال بهترين طريقه است و جماعتى از فقهاء از جمله شهيدين بدان فتوا دادهاند . 2 - ابتدا بعض محتملات واجب مقدم و سپس بعض محتملات